ـموزش مقابله با زلزله

زلزله چیست ؟

زلزله یا زمین لرزه فاجعه نیست ؛ بلکه حادثه ای طبیعی است . همان طوری که خورشید گرفتگی ، ماه گرفتگی ، سیل و .... نیز حوادث طبیعی هستند .

از بعد علمی ، زلزله یا جنبش ناگهانی زمین یا حرکت تند و سریع قسمتی از پوسته ی جامد زمین می باشد که عموما در محل گسل ها و مناطق فعال تکنوتیکی رخ می دهد .

علت های زلزله :

حرکت کردن قسمتی از پوسته جامد زمین در محل گسل ها مهمترین علت به وجود آمدن زلزله است ؛ علاوه بر آن فعالیت های آتشفشان ها و ریزش غارهای درونی زمین نیز علت های فرعی ایجاد زلزله طبیعی هستند .

پوسته ی زمین از صفحه های متعددی تشکیل می شود که شامل چندین صفحه بزرگ و تعدادی صفحات کوچکتر می باشد . این صفحات به آرامی نسبت به هم در حرکتند و چنانچه این حرکت تدریجی در مرز این صفحات انجام نشود سبب جمع شدن انرژی در سطوح صفحات می شود و یا آزاد شدن نا گهانی این انرژی ها، شاهد وقوع زمین لرزه های مخرب خواهیم بود .

حرارت درون زمین بسیار زیاد می باشد که باعث ذوب سنگ های درونی زمین می شود و هر چه به مرکز زمین نزدیکتر شویم ، این حرارت افزایش می یابد .

توده عظیم سنگ های ذوب شده درون زمین ( مواد مذاب ) می تواند به آهستگی به سمت پوسته زمین حرکت کند ( همانند جابجایی هوا در سطح زمین و ایجاد باد ) و قادرند صفحات بالایی خود را تغییر دهند وقتی این صفحات به حرکت در می آیند با هم برخورد می کنند ؛ یا از هم دور می شوند و یا به روی هم می لغزند . و ما این حرکات را بعضاً به شکل زمین لرزه حس می کنیم .

چین و گسل زمین :

لایه های سنگی زمین معمولا به وسیله ی نیروهایی تحت فشار قرار می گیرند و تغییر شکل می دهند . این فشارها می تواند لایه های سنگ را خم کند . که خم شدن این لایه ها را « چین خوردگی » می گویند .

بعضی وقت ها لایه های سنگ به جای آنکه بر اثر فشار خم شوند ، شکسته می شوند و به همین علت « گسل » بوجود می آید .

خط گسل همواره باقی می ماند و سبب می شود که بیشتر زمین لرزه ها در این سطوح که ناشی از حرکت دو طرف سطح گسل می باشد بوجود آیند .

اگر فشار روی سنگ ها باز هم افزایش یابد ، حرکت های بیشتری در سطوح گسل به وجود خواهد آمد . زمانی که انرژی ها در اثر فشارهای وارده در سطوح گسل جمع شوند به یک دفعه آزاد می شوند . در این حالت حرکت توره های عظیم سنگ ها در دو سطح گسل خیلی ناگهانی و شدید می باشد و زمین لرزه های بزرگ اتفاق می افتد .

مرکز زلزله :

بر اثر حرکت ناگهانی توده های عظیم سنگ ها ، انرژی زیادی آزاد و سبب ایجاد زلزله می شود . این انرژی رها شده را « انرژی زلزله » می گویند و نقطه ی رها شدن انرژی را « مرکز یا کانون زلزله » می نامند .

امواج زلزله :

با رها شدن انرزی ، امواج لرزله ای از کانون زلزله به اطراف پخش می شود . این امواج را « امواج زلزله » می نامند . امواج زلزله در همه ی جهت ها حرکت می کنند و در نقطه ای از سطح زمین که درست بالای کانون زلزله قرار دارد ، قوی تر از هر جای دیگر است . این نقطه را « کانون سطحی زلزله » می نامند . امواج لرزه ای بر اساس نوع موج لرزهای به دسته جات مختلفی تقسیم می شوند . که شامل : امواج سطحی و امواج حجمی می باشد .

معمولا بیشترین میزان خرابی وتلفات در نزدیکی کانون سطحی زلزله بوجود می آید . در بعضی زلزله ها قبل از وقوع زمین لرزه ی اصلی لرزه های خفیفی حس می شود که زلزله ی اصلی را به دنبال دارند .که به آنها « پیش لرزه » می گویند. بعد از زلزله اصلی نیز می توان انتظار لرزه های کوچک تری را داشت که « پس لرزه » نا میده می شوند. بزرگی زلزله را با استفاده از دستگاهی به نام لرزه نگار اندازه گیری می کنند .

مقیاس زلزله:

برای اندازه گیری میزان اثرات تخریبی زلزله به انسان ها و ساختمان ها ازمقیاس شدت زلزله «مقیاس مرکالی»استفاده میشود .بزرگی زلزله که بیانگر میزان انرژی آزاد شده در کانون زلزله می باشد با مقیاس «ریشتر»سنجیده میشود .

چون زلزله هیچ گاه از قبل خبر نمی دهد " همیشه "باید آمادگی لازم را داشته باشیم .

حسين ملک ثابت